VDS nedir, VPS'ten farkı ne? Satın almadan önce sorulacak sorular

VDS (Virtual Dedicated Server) ve VPS (Virtual Private Server), bir fiziksel sunucunun sanallaştırma yazılımıyla bölünmüş parçalarıdır. İkisinde de kendi işletim sisteminiz, kök erişiminiz ve IP adresiniz olur. Aralarındaki gerçek fark adlarında değil, işlemci ve belleğin size ayrılıp ayrılmadığındadır. Bu yazı farkı tanımlamanın yanında, satın aldığınız sunucunun içinden nasıl ölçeceğinizi de gösteriyor.

VDS nedir?

VDS, fiziksel bir sunucunun üzerinde çalışan ve kaynakları size ayrılmış sanal makinedir. Hipervizör (KVM, VMware ESXi, Hyper-V gibi) fiziksel işlemci çekirdeklerinin, belleğin ve diskin belirli bir payını sanal makinenize verir. "Dedicated" sözcüğünün vurguladığı şey şudur: aynı makinedeki başka bir müşterinin yoğun saati, sizin işlemci zamanınızdan çalmaz.

VDS'te işletim sistemini siz seçersiniz, çekirdek modülü yükleyebilir, güvenlik duvarını kendiniz kurabilir, istediğiniz yazılımı istediğiniz sürümde çalıştırabilirsiniz. Sağlayıcı sanal konsol sunuyorsa ağ yapılandırmasını bozsanız bile makineye oradan ulaşırsınız; fiziksel sunucudaki klavye-ekranın sanal karşılığıdır.

VPS nedir?

VPS de bir sanal makinedir; teknoloji çoğu zaman aynıdır. Fark, sağlayıcının kaynakları nasıl dağıttığındadır. Birçok VPS hizmetinde fiziksel sunucudaki çekirdek ve bellekten daha fazlası müşterilere satılır. Buna aşırı tahsis (overcommit) denir ve müşterilerin hepsinin aynı anda tam yük çekmeyeceği varsayımına dayanır. Çoğu zaman bu varsayım tutar; tutmadığı saatlerde ise sanal makineniz işlemci beklemeye başlar.

Bir de sanallaştırma türü farkı vardır. KVM gibi tam sanallaştırmada her sanal makinenin kendi çekirdeği olur. OpenVZ ya da LXC gibi container tabanlı VPS'lerde ise tüm müşteriler ana makinenin çekirdeğini paylaşır; Docker, WireGuard ya da özel çekirdek modülleri gerektiren yazılımlar kısıtlı çalışabilir.

Farkı sunucunun içinden nasıl ölçersiniz?

Pazarlama metni ne derse desin, sanal makinenin işlemci beklediği saatleri Linux size söyler. Bunun adı steal time'dır: sanal işlemcinizin çalışmaya hazır olduğu ama hipervizörün fiziksel çekirdeği başka bir sanal makineye verdiği süre. Önce sanallaştırma türünü doğrulayın:

$ systemd-detect-virt
kvm
$ lscpu | grep -E "Hypervisor vendor|Virtualization type"
Hypervisor vendor:                       KVM
Virtualization type:                     full

kvm ve full tam sanallaştırma demektir; kendi çekirdeğiniz var. lxc ya da openvz görürseniz container tabanlı bir sunucudasınız. Ardından birkaç saniyelik işlemci istatistiğine bakın:

$ vmstat 1 5
procs -----------memory---------- ---swap-- -----io---- -system-- -------cpu-------
 r  b   swpd   free   buff  cache   si   so    bi    bo   in   cs us sy id wa st gu
 2  0      0  94988  31020 739364    0    0   602  1404  554    2  9  3 88  0  0  0
 0  0      0  94988  31020 739388    0    0     0     0  148  132  0  0 100  0  0  0
 0  0      0  94988  31020 739388    0    0     0     0  155  141  0  0 100  0  0  0

Son sütunlardan st steal yüzdesidir. Yukarıdaki çıktı test VDS'imizden; değer sıfır. Tek bir ölçüm bir şey kanıtlamaz: sağlayıcının yoğun saatinde (akşam 20:00-23:00 arası iyi bir adaydır) ve kendi uygulamanız yük altındayken tekrarlayın. Sürekli birkaç yüzdeyi aşan steal, işlemciyi başkalarıyla paylaştığınızın en net işaretidir. Uzun süreli izlemek için sar -u (sysstat paketi) aynı değeri saatlik kaydeder; eşiklerin nasıl seçileceğini sunucu izleme yazımızda anlattık.

İşlemcinin yanında diski de ölçün. Disk, sanal sunucularda en sık darboğaz olan kaynaktır ve paket sayfasındaki "NVMe" ibaresi tek başına bir hız vaadi değildir; IOPS sınırı konmuş olabilir. fio ile 4 KB'lık rastgele okuma, veritabanı yüküne en yakın testtir:

apt install -y fio
fio --name=rastgele-okuma --filename=/root/fio.test --size=1G --rw=randread --bs=4k \
    --iodepth=32 --ioengine=libaio --direct=1 --runtime=20 --time_based --group_reporting
rm /root/fio.test

  read: IOPS=14.4k, BW=56.2MiB/s (58.9MB/s)(1123MiB/20001msec)
     lat (usec): min=242, max=35789, avg=2221.86, stdev=780.69

Okumanız gereken iki değer IOPS (saniyedeki işlem sayısı) ve lat (gecikme) satırıdır. Yukarıdaki çıktı, sanallaştırmanın iç içe çalıştığı test ortamımızdan alındı ve üretim sunucularının değerini temsil etmez; burada amaç çıktının nasıl okunduğunu göstermek. Aynı testi farklı saatlerde birkaç kez koşturun: değerlerin saatten saate büyük oynaması, diski yoğun kullanan komşuların işaretidir.

Sağlayıcıya sorulacak altı soru

1. Sanal işlemci çekirdekleri ayrılmış mı, paylaşılan mı? "Ayrılmış" deniyorsa, fiziksel sunucuda satılan sanal çekirdek toplamının fiziksel kapasiteyi aşmadığını teyit edin.
2. Bellek aşırı tahsis ediliyor mu? Bellek balonlama (ballooning) kullanılıyorsa yoğun anda size verilen bellek geri alınabilir.
3. Sanallaştırma türü nedir? KVM ya da benzeri tam sanallaştırma mı, container mı?
4. Disk türü ve sınırı nedir? NVMe mi SATA SSD mi, IOPS ya da bant genişliği sınırı var mı, disk RAID ile korunuyor mu?
5. Port hızı ve trafik nasıl ölçülüyor? Kota mı, sınırsız mı; kota aşılınca hız mı düşüyor, ücret mi çıkıyor?
6. Erişim yolları neler? Ağ bozulduğunda konsol var mı, işletim sistemini panelden yeniden kurabiliyor musunuz?

Sanallaştırmanın bir maliyeti var mı?

KVM gibi donanım destekli sanallaştırmada işlemci komutları doğrudan fiziksel çekirdekte çalışır; hesaplama ağırlıklı işlerde sanal sunucu ile aynı çekirdek sayısına sahip fiziksel sunucu arasındaki fark küçüktür. Fark daha çok disk ve ağ girdi-çıktısında, bir de işlemcinin paylaşıldığı durumlarda ortaya çıkar. Bu yüzden "sanal mı fiziksel mi" sorusu çoğu zaman performanstan çok iki şeye iner: iş yükünüz bir makinenin tamamını dolduruyor mu ve donanım üzerinde (disk düzeni, özel kart, BIOS ayarı) söz hakkı istiyor musunuz? İkisine de "hayır" diyorsanız ayrılmış kaynaklı bir sanal sunucu, yönetimi ve büyütmesi daha kolay olan seçenektir.

VDS, VPS, bulut sunucu ve fiziksel sunucu

VDS ile neler yapılabilir?

Kök erişimi, "sunucuda ne çalışacağına siz karar verirsiniz" demektir. En sık karşılaştığımız kullanımlar:

• Web uygulamaları: Laravel, Django, Node.js ya da Go ile yazılmış, belirli bir çalışma zamanı sürümü isteyen uygulamalar. Paylaşımlı hostingde mümkün olmayan arka plan işçileri ve kuyruklar da buna dahil.
• Veritabanı sunucusu: Uygulamadan ayrı tutulan MySQL, PostgreSQL ya da Redis; bellek ayarlarını iş yüküne göre siz yaparsınız.
• Oyun sunucuları: Minecraft, Metin2, CS2, FiveM gibi sabit işlemci ve düşük gecikme isteyen sunucular.
• E-posta sunucusu: Kendi alan adınız için Postfix ya da Mailcow gibi bir posta sistemi. Burada IP itibarı belirleyicidir; ayrıntı için kara liste yazımız.
• Windows uygulamaları: Muhasebe, ERP ya da sektöre özel ve yalnız Windows'ta çalışan yazılımlar; uzak masaüstüyle kullanılır. Güvenlik için RDP güvenliği rehberimiz.
• Otomasyon ve geliştirme araçları: CI çalıştırıcıları, otomasyon platformları, VPN uç noktası, izleme sunucusu.

VDS'i aldıktan sonraki ilk saat

Yeni bir sanal sunucu internete açıldığı dakikadan itibaren taranır. İlk iş olarak şunları yapın; ayrıntılı komutlar Linux sunucu güvenliği: ilk gün yazısında:

1. Paketleri güncelleyin (apt update && apt upgrade ya da dnf upgrade).
2. Kendinize sudo yetkili bir kullanıcı açın, SSH anahtarınızı ekleyin, parola ile ve root olarak SSH girişini kapatın.
3. Güvenlik duvarını yalnız ihtiyaç duyduğunuz portlarla açın.
4. Otomatik güvenlik güncellemelerini etkinleştirin.
5. Yedeğin nereye, ne sıklıkla alınacağına karar verin; sanal sunucunun kendisi yedek değildir.
6. Disk, bellek ve işlemci için basit bir izleme kurun; eşikler için izleme yazımız.

Hangisini seçmelisiniz?

• Tek bir WordPress ya da kurumsal site: Büyük olasılıkla ikisine de gerek yok; yönetilen bir hosting yeter. Hangi noktada VDS'e geçmeniz gerektiğini hosting mi VDS mi yazısında anlattık.
• Oyun sunucusu: Oyun döngüsü sabit aralıklarla işlemci ister; birkaç milisaniyelik bekleme bile oyuncuya takılma olarak yansır. Ayrılmış çekirdek burada fark yaratır. Örnek kurulum: Minecraft sunucusu kurma.
• Üretimdeki web uygulaması, API, veritabanı: Öngörülebilir yanıt süresi istiyorsanız VDS. İlk kurulum için Ubuntu'da Nginx rehberimize bakabilirsiniz.
• Geliştirme ve test ortamı: Ara sıra çalışan, performansı kritik olmayan işler için ucuz bir VPS yeterlidir.
• Makinenin tamamını dolduran iş yükü: Sanal sunucuyu büyütmek yerine fiziksel sunucuya geçin; kaynak hesabı için kaynak planlama yazımız.

Sık sorulan sorular