Whois sorgulama nedir? Çıktıyı satır satır okumak ve RDAP farkı

Whois, bir alan adının "kayıt kartıdır": kim tarafından, ne zaman, hangi firma aracılığıyla kaydedildiğini, ne zaman sona ereceğini ve hangi ad sunucularını kullandığını gösterir. Alan adı alırken, satın alacağınız adın geçmişine bakarken, bir sitenin hangi altyapıda durduğunu anlamaya çalışırken ya da kendi adınızın süresini kontrol ederken ilk bakılacak yerdir.

Bir whois çıktısını okumak

Linux ve macOS'ta whois komutu hazırdır. Kendi alan adımızı sorguladığımızda önemli satırlar şunlardı:

whois turklokasyon.com
   Domain Name: TURKLOKASYON.COM
   Registrar WHOIS Server: whois.nicproxy.com
   Creation Date: 2015-04-08T07:21:00Z
   Registry Expiry Date: 2027-04-08T07:21:00Z
   Registrar: Nics Telekomunikasyon A.S.
   Domain Status: ok https://icann.org/epp#ok
   Name Server: LEE.NS.CLOUDFLARE.COM
   Name Server: MAY.NS.CLOUDFLARE.COM

Komut satırına erişiminiz yoksa aynı bilgileri whois sorgulama aracıyla görebilirsiniz. Satırların anlamı şöyledir:

• Creation Date — adın şu anki kaydının başladığı tarih. Ad arada düşüp yeniden alındıysa bu tarih sıfırlanır; yani bu satır adın "ilk kez kullanıldığı" tarihi değil, mevcut kaydın başlangıcını gösterir.
• Registry Expiry Date — kayıt merkezindeki bitiş tarihi. Yenileme yapılmazsa adın askı ve silme sürecine girdiği tarih budur. Saatin Z ile bitmesi UTC olduğunu gösterir.
• Registrar — adı satan ve yöneten kayıt firması. Transfer, yenileme ve sahiplik işleri bu firma üzerinden yapılır.
• Name Server — adın DNS kayıtlarının tutulduğu sunucular. Bu satırlar, kayıtları hangi panelde düzenlemeniz gerektiğini söyler. Yukarıdaki örnekte DNS, kayıt firmasında değil bir CDN sağlayıcısında yönetiliyor.
• Domain Status — adın durum kodları. Aşağıda ayrıca anlatıyoruz.

İki whois sunucusu: kayıt merkezi ve kayıt firması

.com ve .net gibi uzantılarda önce kayıt merkezinin (registry) whois sunucusu cevap verir; yukarıdaki satırlar oradan gelir. Çıktıdaki Registrar WHOIS Server satırı, ikinci ve daha ayrıntılı kaydı tutan kayıt firmasının sunucusunu gösterir. İki kaynakta tarihler küçük farklarla görünebilir; bitiş tarihi için esas olan kayıt merkezindeki tarihtir.

Durum kodları ne anlatır?

Domain Status satırları adın şu an nelere izin verdiğini gösterir. En sık görülenler:

• ok — özel bir kısıt yok; ad olağan durumda.
• clientTransferProhibited — kayıt firması düzeyinde transfer kilidi. Yetkisiz transferi önleyen olağan ayardır; transfer edecekseniz önce bu kilidi kaldırırsınız.
• clientDeleteProhibited, clientUpdateProhibited — silme ve değişiklik kilitleri; aynı mantıkla güvenlik içindir.
• serverHold ya da clientHold — ad DNS'te yayımlanmıyor; site ve e-posta çalışmaz. Ödenmemiş yenileme, doğrulanmamış iletişim bilgisi ya da hukuki bir işlem sebep olabilir. Kendi adınızda görürseniz kayıt firmanızla hemen iletişime geçin.
• redemptionPeriod — süresi dolmuş ve silinmiş ad, geri alma döneminde. Eski sahibi daha yüksek bir ücretle geri alabilir; bu dönem bitince ad serbest kalır. Sürecin tamamını alan adı ne zaman düşer yazısında anlatıyoruz.
• pendingDelete — geri alma dönemi bitti, ad birkaç gün içinde silinip serbest kalacak.

Sahip bilgisi neden gizli?

Eskiden whois çıktısında sahibin adı, adresi, telefonu ve e-postası açıkça görünürdü. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin düzenlemelerden sonra kayıt firmalarının çoğu kişi sahiplerin bilgilerini gizler ya da yerine bir gizlilik hizmetinin adresini koyar. Bu yüzden whois'ten bir sitenin sahibini bulmak çoğu zaman mümkün değildir. Hukuki bir ihtilafta ya da kötüye kullanım bildiriminde yol, kayıt firmasının kötüye kullanım iletişim adresidir; bu adres genellikle çıktıda Registrar Abuse Contact satırında yer alır.

.tr uzantıları farklıdır

.com.tr ve diğer .tr uzantılı adlar TRABİS'te kayıtlıdır ve sorgu doğrudan oraya yapılır:

whois -h whois.trabis.gov.tr turklokasyon.com.tr
** Domain Name: turklokasyon.com.tr
Domain Status: Active
Transfer Status: The domain is LOCKED to transfer.
** Registrant:
Türklokasyon telekom ve bilişim teknolojileri ltd.şti.
Hidden upon user request

Biçim genel uzantılardan farklıdır: durum ve transfer kilidi ayrı satırlarda, sahip bilgisinin bir kısmı ise isteğe bağlı olarak gizlenmiş görünür.

Whois'in yerini alan RDAP

Whois serbest metin döndürür ve her kayıt kuruluşunun çıktısı biraz farklıdır; bu yüzden programla okumak zordur. Genel uzantılarda bunun yerini RDAP almıştır: aynı bilgiyi standart JSON biçiminde, HTTPS üzerinden verir. .com için kayıt merkezine doğrudan sorabilirsiniz:

curl -s https://rdap.verisign.com/com/v1/domain/turklokasyon.com \
  | jq -r '.events[] | "\(.eventAction) \(.eventDate)"'
registration 2015-04-08T07:21:00Z
expiration 2027-04-08T07:21:00Z
last changed 2026-04-08T02:20:31Z

Hangi uzantı için hangi RDAP sunucusuna sorulacağı IANA'nın yayımladığı bir listede durur; rdap.org gibi yönlendirme servisleri sizi doğru sunucuya götürür. Denememizde .com.tr adı için bu yol sonuç vermedi; .tr uzantılarında whois sorgusu hâlâ asıl yoldur.

Kayıt merkezi, kayıt firması, bayi: whois'teki roller

Whois çıktısındaki adların kim olduğunu bilmek, bir sorunda kime başvuracağınızı belirler. Alan adı zincirinde üç rol vardır:

• Kayıt merkezi (registry). Bir uzantının tamamını işleten kuruluş: .com ve .net için Verisign, .tr için TRABİS. Uzantının kurallarını ve fiyatının tabanını belirler; doğrudan son kullanıcıya satış yapmaz.
• Kayıt firması (registrar). Kayıt merkezine akredite olmuş, alan adını sizin adınıza kaydeden firma. Whois'teki Registrar satırı budur. Transfer, yenileme, kilit ve sahiplik değişiklikleri bu firmanın sistemi üzerinden yapılır.
• Bayi (reseller). Birçok hosting firması alan adını bir kayıt firmasının bayisi olarak satar. Bu durumda whois'te sizin aldığınız firmanın adı değil, arkadaki kayıt firmasının adı görünür. Bu bir sorun değildir; ama transfer kodunu ve kilit işlemlerini satın aldığınız firmadan istersiniz.

Transferden önce whois'te nelere bakılır?

Alan adını başka bir firmaya taşımadan önce whois çıktısı üç şeyi doğrulamanızı sağlar. Birincisi, durum satırlarında clientTransferProhibited kalmamış olmalıdır; kilit kalkmadan transfer başlatılamaz. İkincisi, kayıt ya da son transfer tarihi yeni olmamalıdır; genel uzantılarda kayıt firmaları yeni kayıt ve transferden sonraki 60 gün içinde transferi reddedebilir. Üçüncüsü, bitiş tarihine çok yaklaşılmamış olmalıdır; süresi dolmak üzere olan bir adı transfer etmek yerine önce yenilemek daha güvenlidir.

Transfer için ayrıca bir yetki kodu (EPP ya da transfer kodu) gerekir. Bu kod whois'te görünmez; mevcut firmanızın panelinden ya da destek talebiyle alınır. Kod ve kilit tamamlandıktan sonra transfer genellikle birkaç gün içinde tamamlanır ve whois'teki Registrar satırı yeni firmayı gösterir. Bitiş tarihini ise domain ne zaman düşer aracıyla da takip edebilirsiniz.

Toplu sorgu ve otomasyon

Whois sunucuları kısa sürede çok sayıda sorgu yapan adresleri geçici olarak engeller ve kullanım koşulları toplu veri çekmeyi genellikle yasaklar. Kendi alan adlarınızın bitiş tarihlerini düzenli izlemek gibi bir otomasyon kuracaksanız RDAP'ı tercih edin, sorguları zamana yayın ve sonuçları önbellekte tutun; günde bir kez sorgulamak bitiş tarihi izlemek için fazlasıyla yeterlidir.

Whois'i ne için kullanmalı?

• Kendi adınızın bitiş tarihini takvime yazmak; otomatik yenileme açık olsa bile kart süresi dolmuş olabilir.
• Satın almadan önce adın kayıt tarihine, durum kodlarına ve ad sunucularına bakmak.
• DNS değişikliği yaparken doğru panelde çalıştığınızı ad sunucusu satırlarından doğrulamak.
• Transferden önce transfer kilidinin kalktığını görmek.

Whois bir alan adının kendisi hakkında bilgi verir; adın gösterdiği sunucunun nerede ve kimde olduğu ise IP adresinin kaydında yazar. Onu da IP sorgulama aracıyla görebilirsiniz.

Sık sorulan sorular