Kolokasyon nedir? Sunucunuzu veri merkezine koymadan önce bilmeniz gerekenler

Kolokasyon (colocation), size ait bir sunucuyu bir veri merkezinin kabinine yerleştirip enerjiyi, soğutmayı, ağ bağlantısını ve fiziksel güvenliği oradan kiralamaktır. Donanım sizin, bina ve altyapı veri merkezinin. Kulağa basit geliyor; ama doğru karar, donanımın kime ait olduğundan çok arıza anında kimin ne yapacağına bağlı.

Kolokasyon tam olarak ne demek?

Sözcük İngilizce colocation'dan gelir: birden çok müşterinin donanımı aynı tesiste, aynı enerji ve ağ altyapısını paylaşarak durur. Siz veri merkezinden bir sunucu değil, alan ve hizmet kiralarsınız. Alan genellikle "U" ile ölçülür: bir U, standart 19 inç kabinde 44,45 mm (1,75 inç) yüksekliktir. Tipik bir kabin 42U'dur; 1U ya da 2U bir sunucu bu kabinin bir rafına vidalanır.

"Sunucu barındırma" ifadesi Türkçede hem kolokasyon hem web hosting için kullanıldığından karışıklık çıkar. Web hostingde bir sunucunun küçük bir payını kiralarsınız ve makineyi hiç görmezsiniz. Kolokasyonda ise makinenin kendisini siz getirirsiniz.

Veri merkezi kolokasyonda neyi sağlar?

Sözleşmeden sözleşmeye değişse de neredeyse her kolokasyon hizmeti şu kalemlerden oluşur:

• Kabin alanı: U cinsinden yer, ray ve kablo düzeni. Tam kabin, yarım kabin ya da tekil U olarak satılır.
• Enerji: Belirli bir güç sınırı (amper ya da kW cinsinden), mümkünse iki ayrı hattan beslenen iki priz. Sunucunuzun iki güç kaynağı varsa her biri farklı hatta bağlanır; bir hat düşerse makine çalışmaya devam eder.
• Soğutma: Sıcak ve soğuk koridor düzeni, ortam sıcaklığı ve nem kontrolü.
• Ağ: Bir port (örneğin 1 Gbit/s), belirli bir trafik kotası ya da sabit bant genişliği, IP adresleri.
• Fiziksel güvenlik: Kartlı giriş, kamera, ziyaretçi kaydı. Kabine kimin, ne zaman dokunabildiği.
• Uzaktan el (remote hands): Veri merkezi teknisyeninin sizin adınıza düğmeye basması, kablo değiştirmesi ya da disk takması. Çoğu yerde saatlik ya da iş başı ücretlidir.

Listede olmayan şey de önemlidir: donanımın kendisi, arızası, işletim sistemi ve yedek. Bunlar kolokasyonda sizin sorumluluğunuzdadır.

Kolokasyonun maliyetini ne belirler?

Fiyat listeleri tek bir rakam gibi görünse de fatura birkaç kalemin toplamıdır. Teklif karşılaştırırken her birini ayrı sorun:

Bu tabloya donanımın kendisini eklemek gerekir: sunucu, disk, ray kiti, uzaktan yönetim lisansı ve yedek parça. Donanımı üç ila beş yılda amorti ettiğinizi varsayarak aylık maliyete bölmeden kolokasyonu kiralık sunucuyla karşılaştırmak yanıltıcı olur.

Kolokasyon, kiralık fiziksel sunucu ve VDS karşılaştırması

Tabloyu okurken şuna dikkat edin: kolokasyonun avantajı "daha güçlü makine" değildir; aynı makineyi kiralık olarak da bulabilirsiniz. Avantajı donanım üzerinde tam söz hakkıdır.

Kolokasyon ne zaman mantıklı?

• Donanımınız zaten var. Şirket içinde çalışan, ömrünün yarısında olan sunucuları ofisten çıkarıp güvenilir enerji ve ağa taşımak kolokasyonun en yaygın gerekçesidir.
• Özel donanım gerekiyor. Donanım güvenlik modülü (HSM), özel ağ kartı, belirli bir ekran kartı ya da kataloglarda bulunmayan bir disk düzeni.
• Lisans donanıma bağlı. Bazı kurumsal yazılımlar lisansı belirli bir işlemci ya da seri numarasına bağlar.
• Denetim gereği. Verinin bulunduğu fiziksel diskin sizin envanterinizde olması istenebilir. Türkiye'de tutulması gereken veriler için veri yerelliği yazımıza bakın.
• Uzun vade ve büyük ölçek. Onlarca makineyi beş yıl çalıştıracaksanız donanım alımı kira toplamından ucuza gelebilir.

Ne zaman mantıksız?

Tek bir sunucu için kolokasyonun gizli maliyeti, arızanın gecesidir. Disk saat üçte bozulduğunda yeni diski kim götürecek, teknisyen hangi yuvaya takacak, RAID yeniden kurulurken kim izleyecek? Yedek parça rafınız ve bunları bilen bir ekibiniz yoksa, aynı makineyi kiralamak çoğu zaman daha az risklidir.

Ayrıca iş yükünüz bir sunucunun tamamını doldurmuyorsa kolokasyon büyük olasılıkla fazladır. Kaynak ihtiyacını nasıl hesaplayacağınızı sunucu kaynak planlaması yazısında anlattık; çoğu web uygulaması için ayrılmış kaynaklı bir sanal sunucu yeterlidir. Farkları VDS ve VPS karşılaştırmamızda bulabilirsiniz.

Kolokasyona geçmeden önce kontrol listesi

1. Gerçek güç tüketimini ölçün. Sunucunun uzaktan yönetim arayüzü (iDRAC, iLO, IPMI) çoğu zaman anlık ve ortalama watt değerini gösterir. Teklifi bu değerle isteyin.
2. Uzaktan yönetimi hazırlayın. Kabine her sorunda gidemezsiniz. Yönetim arayüzünü ayrı bir ağdan ya da VPN arkasından erişilebilir yapın; asla doğrudan internete açmayın.
3. Ray kitini ve kabloları kontrol edin. Raf ölçüsüne uymayan ray kiti montaj gününü boşa harcatır.
4. Yedek parçayı yerinde bulundurun. En azından bir disk; mümkünse veri merkezine teslim edip kabine koyun.
5. IP planını önceden yapın. Kaç adres, hangi alt ağ, ters DNS (PTR) kaydını kim yönetecek.
6. Giriş prosedürünü öğrenin. Kimler yetkili, ziyaret kaç saat önce bildirilmeli, gece girişi mümkün mü.
7. Yedeği planlayın. Kolokasyon yedekleme değildir. Verinin kopyası başka bir yerde olmalı; 3-2-1 kuralı burada da geçerli.

Sözleşmede nelere bakmalı?

Kolokasyon sözleşmeleri teknik ekiplerden çok satın alma birimlerinin önüne gelir ve en önemli maddeler genellikle eklerde durur. İmzalamadan önce şu soruların yazılı cevabını isteyin:

• Erişilebilirlik taahhüdü (SLA): Enerji ve ağ için ayrı ayrı yüzde kaç taahhüt ediliyor, nasıl ölçülüyor, ihlalde ne kadar hizmet bedeli iadesi var? "Yüzde 99,9" yılda yaklaşık 8 saat 45 dakika kesintiye izin verir; "yüzde 99,99" yaklaşık 53 dakikaya.
• Planlı bakım: Kaç gün önceden, hangi kanaldan bildiriliyor? Planlı bakım SLA hesabının dışında mı?
• Güç aşımı: Ayrılan sınır aşılırsa ne olur: ek ücret mi, uyarı mı, devre kesilmesi mi?
• Sorumluluk sınırı: Veri merkezinin kusurundan doğan zararda üst sınır nedir? Çoğu sözleşme bunu aylık bedelle sınırlar; veri kaybı neredeyse hiçbir zaman karşılanmaz. Bu yüzden yedek sizin işinizdir.
• Çıkış prosedürü: Sözleşme bitince donanımı kim söker, hangi sürede teslim alırsınız, ödenmemiş bir fatura varsa donanım tutulur mu?
• Ağ bağımsızlığı: Kendi IP bloğunuzu ya da başka bir operatörün hattını getirmek mümkün mü? İleride sağlayıcı değiştirmeyi kolaylaştırır.

Bu cevaplar, iki teklifi fiyatın ötesinde karşılaştırmanın tek yoludur. Aynı fiyattaki iki kolokasyon hizmetinden biri gece müdahalesini ücretsiz yapıp güç aşımında yalnız uyarı veriyorsa, diğerinden ucuzdur.

Sık sorulan sorular